van Amsterdam naar Lelystad

Ik ben vandaag vertrokken voor een nieuwe reis. Als reisleider, wel te verstaan. Dit keer mag ik een riviercruise begeleiden. En dat is een beetje een gek woord, want cruise komt van kruisen, en dat is een term uit de tijd van de grote zeilschepen. Om een koers te varen tegen de wind in moesten zij opkruisen. De betekenis werd veralgemeend tot het kris kras over de zeeën varen, zoals piraten dat plachten te doen, op zoek naar enterbare buit. De Angelsaksische invloed deed zich gelden. Kruisen werd cruisen en werd uit het maritieme milieu getrokken. Ook auto’s en moto’s konden zomaar een beetje gaan cruisen. Denk aan grote Amerikaanse open wagens, waarmee jonge blonde surfers langs het strand reden, op zoek naar gewillige chicks. En de betekenis om zomaar een beetje heen en weer te rijden of te varen keerde met de ontwikkeling van het toerisme terug naar de zee. Een zeereis werd een cruise.

Wat hierboven staat wist ik niet toen ik nog een jonge snaak was en amper de korte broek was ontgroeid. Ik probeerde koppig een nederlandstalig equivalent te gebruiken voor de cruise die mijn ouders ondernamen. Trots op mijn ridicule trouw aan de eigen taal had ik het nogal aanmatigend over hun kruisvaart. Ik liet niet na om iedereen te corrigeren die het lelijke woord cruise in de mond nam. Het duurde een paar jaar vooraleer ik tot het inzicht kwam dat ik mijzelf hopeloos belachelijk had gemaakt.

Een riviercruise, dus. We vertrokken in Amsterdam en voeren via het IJ naar het Markermeer. Tegen de avond legden we aan in Lelystad, dat misschien beter Lelijkstad had geheten. Lely was de ingenieur die kort na de eerste Wereldoorlog het plan bedacht om de Zuiderzee om te vormen in bruikbaar land. Er werden dijken gebouwd om een grote kom te maken, die daarna tot de bodem werd leeggepompt. En kijk, daar kwam Flevoland tevoorschijn. Een nieuwe provincie was geboren, en Lely werd geëerd voor zijn gedurfde onderneming. Niet met een monument of met een straatnaam, maar met een heuse stad. Een beetje zoals Leopoldville of Stalingrad, maar dan net iets anders. Helaas mist Lelystad de grandeur en de scheve huizen die zo eigen zijn aan de oude Hollandse stadjes. Artificieel. Ongerijpt. Plat.

De volgende halte is Enkhuizen. Daar wordt het beter.