Warschau, 3 oktober. Het hart van Chopin

Onverwachte gebeurtenissen kruiden telkens opnieuw weer een reis. Tijens ons korte verblijf in Warschau stonden een bezoek aan het Paleis op het Water en aan de Oude Orangerie in het Lazienki park op het programma. Helaas vonden er in beide gebouwen private evenementen plaats en waren ze niet toegankelijk voor de modale toerist. Dan is het de taak van de reisleider om snel iets te verzinnen om de pil makkelijker te kunnen slikken. Bij het wereldberoemde beeld van Chopin duikelde ik het verhaal van het hart van Chopin uit mijn achterzak. Dat gaat als volgt.

_ _ _

De relatie met de schrijfster George Sand was na negen turbulente jaren op de klippen gelopen. Chopin stortte in een emotionele afgrond. Bovendien had hij het financieel helemaal niet breed. Een Britse fan zag dat hij er hoognodig even uit moest en nodigde hem uit. Zij financierde de reis en het verblijf. De uitnodiging om naar Engeland te gaan was voor hem een kans om de eenzaamheid te doorbreken en om zou voor een extra inkomen zorgen. Het kanaal oversteken bleek echter een fatale vergissing te zijn. Het in smog gehulde Londen van 1848 was niet bepaald de meest helende omgeving voor de aan tuberculose lijdende en door melancholie gekwelde kunstenaar. Bij zijn terugkeer in Parijs woog hij nog nauwelijks 45 kg en kon niet meer zelfstandig de trappen op. Zijn einde naderde. Er begon zich een grote angst in zijn hoofd te nestelen. Wat zou er gebeuren als hij bewusteloos zou geraken en de dokters zijn comateuze toestand al te snel verkeerd zouden beoorden? Stel dat hij nog niet helemaal dood zou zijn als ze zijn kist zouden sluiten en hem zouden laten zakken in het donkere gat dat voor hem was bestemd? De paniekaanvallen bij de gedachte dat hij levend begraven zou worden droegen niet bij tot een voorspoedig herstel, integendeel. Hij schreef een smeekbrief naar zijn zuster in Warschau met het dringende verzoek hem in zijn levenszinde bij te staan.

Ludwika had haar broer al vijf jaar niet meer gezien en herinnerde zich alleen maar de virtuoos die nocturnes, mazurka’s en polonaises voor haar had gespeeld. Zij probeerde zich te beheersen toen ze zijn bed naderde en het uitgemergelde en bleke gezicht zag waarin de donkere ogen diep waren weggezonken. Hij fluisterde haar iets toe. Ze knikte en een traan zocht een weg over haar bepoederde wang.

Een paar maanden later overleed de gevierde componist. Ludwika vroeg een autopsie en droeg de uitvoerende dokter op om het hart uit het lichaam van haar broer te snijden. Dat was zijn laatste wens geweest, waarmee  hij één oplossing had bedacht voor twee problemen. Chopin zou zonder enige twijfel dood zijn bij zijn eigen begrafenis èn zijn hart zou terugkeren naar zijn geliefde vaderland. Daar zou Ludwika persoonlijk voor zorgen. Zij kreeg het hart van haar broer in haar handen geduwd en besefte dat zij iets zou moeten doen om het te bewaren. De dokter had haar verteld dat alcohol daarvoor een uitstekend middel voor was. In de kelder vond zij een paar flessen uitstekende cognac en vulde daarmee een bokaal. Het hart was gered. De bokaal ging in een gewatteerd kistje.

Ludwika vertrok uit Parijs met het kistje op schoot. Over sommige delen van het traject was er al een stoomtrein, maar het grootste stuk zat zij in een koets te hobbelenn met de klotsende bokaal binnen handbereik. Aan de grens tussen Polen en Warschau stak zij het kistje onder haar rokken en weigerde uit te stappen. De lijfelijke controle en de scanners waren nog niet uitgevonden en de douaniers vonden verder niets verdachts. Eenmaal op Pools grondgebied verliep de rest van de reis naar Warschau voorspoedig. Er valt nog wel een en ander te vertellen over de manier waarop het hart uiteindelijk verder werd behandeld, maar dat is voor een andere keer. Het hart, nog steeds in een bokaal cognac, is ingemetseld in een pilaar in de Kerk van het Heilig Kruis in Warschau.

_ _ _

Reisleider zijn, het is en blijft een fijne bezigheid. Ge krijgt gij een keer wat te zien en ge moogt nu en dan eens een vertellingske uit uw mouw schudden.